نكتهء دوّم كه در « إنّ اللّهَ خَلَقَ الْعَقْلَ » است ، آن است كه نسبت خلقِ عقل را به اسم « اللّه » - كه اسم اعظم جامع و از براى آن مقام احديّت جمع است - داده و شايد اشارهء به آن باشد كه تجلّى در مرآت عقل اوّل ، تجلى به جميع شئون و حقيقت عقليّه ظهور تام و كلُّ الظهور است در مراتب تعيّنات خلقيّه . و حاصل اين فقره حديث چنين شود - و العلم عند اللّه - كه : ذات مقدس حق - جلّ و علا - به حسب تجلّى به اسم اعظم و مقام احديّت جمع ، به مقام ظهور به فيض مقدس اطلاقى و وسَطيَّت آن در مرآت عقل اوّل به جميع شئون و مقام جامعيت تجلّى فرمود ؛ و از اين سبب ، همين اوّل مخلوق را به نور مقدس نبىِّ ختمى - كه مركز ظهور اسم اعظم و مرآت تجلّى مقام جمع و جمع الجمع است - تعبير نموده‌اند ؛ چنانچه در حديث است از رسول خدا كه : « اوّل مخلوق ، نور من است » « 1 » ، و در بعض روايات « اول مخلوق ، روح من است » . « 2 » دوم از خصايص عقل آن است كه : اوّل مخلوق از روحانيّين است ، و اوّل مخلوق از روحانيّين اوّل مخلوق به قول مطلق است ؛ زيرا كه غير روحانيّين بعد از روحانيّين مخلوقند . و مقصود از روحانيّين ، يا عالم عقلى و جملهء عقول قادسه طوليّه و عرضيّه است ، و اطلاق روحانى به تخلّل نسبت به آنها نمودن ، به ضَربى از تجريد است ؛ و يا جمله عوالم مجرده است ، و اطلاق روحانى نيز يا مبنى بر تجريد يا تغليب است . و بيان آن كه عالم روحانيّين مقدّم بر ساير موجودات ، و عقل اعظم مقدم بر همه است ، موكول به محالّ خود از كتب عقليّه است . « 3 »

--> ( 1 ) - قال عليه السلام : « أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ نُورِي » . عوالي اللّآلي ، ج 4 ، ص 99 ، ح 140 ؛ بحار الأنوار ، ج 15 ، ص 24 ، ح 44 . ( 2 ) - عن النّبي صلّى اللّه عليه و آله : « أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ رُوحي » . بحار الأنوار ، ج 54 ، ص 309 ، س 4 . ( 3 ) - الأسفار الأربعة ، ج 7 ، ص 262 ، موقف 9 ، فصل 7 .